અજાણી-શી વાતો · ઇતિહાસ · દેશ- દુનિયા · સામાન્ય જ્ઞાન

ભારતમાં શિક્ષણનો પ્રસાર: સ્ત્રી શક્તિનો ઉદય

વિમેન એમ્પાવરમેન્ટની વાતો આજે કેવી સહજતાથી થઈ શકે છે! પુરૂષ સમોવડી સ્ત્રીનો ખ્યાલ આજે કેવો સરળ છે! ઓગણસમી સદીમાં સ્ત્રી-શિક્ષણ, સ્ત્રી શક્તિ, ફેમિનિઝમ, સ્ત્રીના સમાન હક્કો, જેન્ડર ઇક્વાલિટી જેવા શબ્દો વિચારી શકાતા પણ ન હતા. પુરૂષપ્રધાન સમાજમાં મહિલાઓને ભાત ભાતની બેડીઓમાં જકડી અશિક્ષિત રાખવાના પ્રયત્નો થતા હતા, ત્યારે મુઠીભર દૂરદ્રષ્ટાઓએ આ બેડીઓ તોડી. તેઓએ કુરૂઢિઓને પડકારી સ્ત્રીઓને શિક્ષિત કરવા કમર કસી અને સ્ત્રીશિક્ષણના પ્રસાર સાથે હિંદુસ્તાનમાં સમાજની તાસીર પલટાતી ગઈ. અજ્ઞાનમાં ડૂબેલા હિંદુસ્તાનમાં શિક્ષણ દ્વારા જાગૃતિના દીપ પ્રગટાવનાર જ્યોતિર્ધરો તથા તે જમાનામાં મહિલા સમાજને પ્રેરણા આપનાર, હિંદુસ્તાનની સર્વ પ્રથમ શિક્ષિત સ્ત્રીઓના આપણે ઋણી છીએ. આવો, આપણે આપના આ બ્લૉગ ‘મધુસંચય’ પર તેમની ગાથાઓ દ્વારા  તેમને સ્મરણાંજલિ અર્પીએ.

સ્ત્રી શક્તિના ઉદયની વિસરાતી કહાણીઓનો પાર નથી. સ્ત્રી શક્તિને જાગૃત કરવામાં નામી-અનામી સજ્જન-સન્નારીઓ તથા સંસ્થાઓએ અભૂતપૂર્વ યોગદાન આપ્યું છે. સૌને વંદન!

** ‘મધુસંચય’ પર આ લેખ આગળ વાંચવા માટે  લેખના શીર્ષક (ટાઇટલ) પર ક્લિક કરવા વિનંતી **

અજાણી-શી વાતો · ઇતિહાસ · દેશ- દુનિયા · સામાન્ય જ્ઞાન

મુંબઈમાં દોડી ભારતીય રેલવેની પ્રથમ પેસેંજર ટ્રેન (1853)

  ઇંગ્લેન્ડમાં સ્ટોકટન ડાર્લિંગટન રેલવે લાઇનના આરંભ (1825) પછી યુરોપ તથા અમેરિકામાં રેલવે ટ્રાન્સપોર્ટ સેવાઓ ફેલાવા લાગી. અંગ્રેજ શાસનમાં 1832 થી 1850 દરમ્યાન હિંદુસ્તાનમાં રેલવે પ્રચલિત થતી ગઈ. હિંદુસ્તાનમાં રેલવે વ્યવહારની શરૂઆત સૌ પહેલાં, દક્ષિણ ભારતમાં ચિંતાદ્રિપેટ (મદ્રાસ) ખાતે પ્રાયોગિક ધોરણે રેલવે લાઇનનો ઉપયોગ થયો. 1837 માં મદ્રાસ ઇલાકા (મદ્રાસ પ્રેસિડેંસિ, હાલ તામિલનાડુ) માં રેડ… Continue reading મુંબઈમાં દોડી ભારતીય રેલવેની પ્રથમ પેસેંજર ટ્રેન (1853)

અજાણી-શી વાતો · ઇતિહાસ · દેશ- દુનિયા · સામાન્ય જ્ઞાન

ભારતમાં રેલવેના ઇતિહાસની અવનવી વાતો

  ઓગણીસમી સદીમાં રેલવે 1853માં ઇસ્ટ ઇંડિયા કંપનીએ ગ્રેટ ઇન્ડિયન પેનિન્સ્યુલા રેલવે (જીઆઇપીઆર) કંપની દ્વારા હિંદુસ્તાનમાં મુંબઈ શહેરમાં બોરીબંદર – થાણા રેલવે લાઇન પર પ્રથમ  રેલવે પેસેંજર ટ્રેન સેવાની શરૂઆત કરી. સ્ટીમ એંજિનો દ્વારા ખેંચાયેલ આ ટ્રેન એશિયાની પ્રથમ પેસેંજર ટ્રેન હતી. આ અગાઉ વિશ્વમાં રેલવે ટ્રાન્સપોર્ટ સેવાનો આરંભ થઈ ચૂક્યો હતો. સૌ પ્રથમ ગ્રેટ… Continue reading ભારતમાં રેલવેના ઇતિહાસની અવનવી વાતો

અજાણી-શી વાતો · ઇતિહાસ · દેશ- દુનિયા · સમાચાર-વિચાર · સામાન્ય જ્ઞાન

ભારત અને વિશ્વમાં રેલવે ટ્રાન્સપોર્ટ સેવાના આરંભની અવનવી, અજાણી વાતો (2)

  ઇંગ્લેન્ડમાં સ્ટીમ એંજિનને કારણે ઔદ્યોગિક ક્રાંતિને વેગ મળ્યો તે આપણે જાણીએ છીએ. ટોમસ ન્યુકોમેન (થોમસ ન્યુકોમેન) પછી સ્ટીમ એંજિનમાં પાયારૂપ ફેરફારોને કારણે જેમ્સ વૉટ તથા સ્ટીમ લોકોમોટિવમાં ક્રાંતિકારી સુધારાઓને કારણે જ્યોર્જ સ્ટિફન્સન નામના મેળવી ગયા. ઇંગ્લેન્ડમાં રેલવે વ્યવહારનો આરંભ  આપ જાણો છો કે પહેલાં બળદથી કે ઘોડાથી ગાડી – ગાડાં ખેંચાતાં. ટ્રામ ઘોડાથી ખેંચાતી;… Continue reading ભારત અને વિશ્વમાં રેલવે ટ્રાન્સપોર્ટ સેવાના આરંભની અવનવી, અજાણી વાતો (2)

અજાણી-શી વાતો · ઇતિહાસ · સામાન્ય જ્ઞાન

ભારત અને વિશ્વમાં રેલવે ટ્રાન્સપોર્ટ સેવાના આરંભની અવનવી, અજાણી વાતો (1)

  ભારતમાં મુંબઈ – પૂના વચ્ચે પ્રથમ હાયપરલુપ ટ્રેન દોડશે તેવી જાહેરાત તાજેતરમાં થઈ છે. મહારાષ્ટ્ર સરકાર અને રિચાર્ડ બ્રેન્સનની અમેરિકન કંપની ‘વર્જિન હાયપરલુપ વન’ વચ્ચે સુપરસોનિક  સ્પીડથી દોડતી હાયપરલુપ ટ્રેન માટે કરાર થયા છે. ફેબ્રુઆરી, 2018 માં મુંબઈમાં મળેલ ‘મેગ્નેટિક મહારાષ્ટ્ર કન્વર્જન્સ 2018’માં થયેલ ‘એમઓયુ’ અનુસાર ‘વર્જિન હાયપરલુપ વન’ દ્વારા મુંબઈ અને પૂના વચ્ચે… Continue reading ભારત અને વિશ્વમાં રેલવે ટ્રાન્સપોર્ટ સેવાના આરંભની અવનવી, અજાણી વાતો (1)

અજાણી-શી વાતો · દેશ- દુનિયા · સમાચાર-વિચાર

વિયેતનામનો એક સામાન્ય નાગરિક દેશની અગ્રીમ કંપની ટીએચપીનો માલિક

  દક્ષિણ પૂર્વ એશિયાના સામ્યવાદી દેશ વિયેતનામમાં અનાથાલયમાં ઉછરેલો એક બાળક ભારે પરિશ્રમથી વિયેતનામની અગ્રગણ્ય એફએમસીજી કંપની ‘ટીએચપી ગ્રુપ’નો માલિક બન્યો છે. ટ્રાં ક્વિ થાં (ટ્રાન ક્વિ થાન્હ) એ 1994માં સ્થાપેલ ટીએચપી ગ્રુપનાં ટી, એનર્જી ડ્રિંક અને અન્ય બેવરિજ પીણાંઓ કોકા કોલા, પેપ્સી અને રેડ બુલ જેવી મલ્ટિનેશનલ કંપનીઓને હંફાવી રહ્યાં છે. સાઉથ ઇસ્ટ એશિયાના… Continue reading વિયેતનામનો એક સામાન્ય નાગરિક દેશની અગ્રીમ કંપની ટીએચપીનો માલિક

દેશ- દુનિયા · સમાચાર-વિચાર

ગુગનહાઇમ મ્યુઝિયમનું વાન ગોઘનું પેઇન્ટિંગ તથા અમેરિકન પ્રેસિડેન્ટનું વ્હાઇટ હાઉસ

  આજકાલ અમેરિકાના પ્રેસિડેન્ટનું નિવાસસ્થાન વ્હાઇટ હાઉસ (વોશિંગ્ટન ડીસી, યુએસએ) અને ન્યૂ યૉર્કમાં આવેલ ગુગનહાઇમ મ્યુઝિયમ વિચિત્ર બાબતે સુરખીઓમાં છે. આ વિવાદાસ્પદ સ્થિતિના મૂળમાં છે પ્રખ્યાત ચિત્રકાર વિન્સેન્ટ વાન ગોઘનું એક પેઇન્ટિંગ ‘લેન્ડસ્કેપ વિથ સ્નો’. અમેરિકન પ્રેસિડેન્ટને ગુગનહાઇમ મ્યુઝિયમમાં સ્થિત ‘લેન્ડસ્કેપ વિથ સ્નો’ વ્હાઇટ હાઉસ માટે જોઈએ છે; મ્યુઝિયમને આ પેઇન્ટિંગ આપવું નથી. ગુગનહાઇમ મ્યુઝિયમ… Continue reading ગુગનહાઇમ મ્યુઝિયમનું વાન ગોઘનું પેઇન્ટિંગ તથા અમેરિકન પ્રેસિડેન્ટનું વ્હાઇટ હાઉસ

અજાણી-શી વાતો · કલા - ફાઇન આર્ટસ · દેશ- દુનિયા · સામાન્ય જ્ઞાન

નાદિયા ધ ફિયરલેસ: ભારતીય ફિલ્મમાં સ્ટંટ એક્શનની પ્રથમ ‘હંટરવાલી’ એક્ટ્રેસ

હંટરવાલી સ્ટંટ એક્ટ્રેસ નાદિયાજી કોણ છે? વાડિયા મુવિટોનની ‘હંટરવાલી’ (1935) ફિલ્મથી દિલધડક સ્ટંટ એક્શનનો પ્રારંભ કરનાર નાદિયા ધ ફિયરલેસ મુંબઈના સિનેમા ઉદ્યોગમાં પ્રથમ સ્ટંટ એક્ટ્રેસનું સ્થાન પામે છે. ફિયરલેસ નાદિયા (1908 – 1996) એ ગઈ સદીના ’40 – ‘50ના દાયકામાં મર્દાનગીભર્યા ધમાકેદાર સ્ટંટ શોટ્સ આપી તરીકે ભારતીય સિનેમાના રૂપેરી પડદે અમીટ છાપ છોડી. તાજેતરમાં ‘હંટરવાલી’ … Continue reading નાદિયા ધ ફિયરલેસ: ભારતીય ફિલ્મમાં સ્ટંટ એક્શનની પ્રથમ ‘હંટરવાલી’ એક્ટ્રેસ

દેશ- દુનિયા · વિજ્ઞાન · સામાન્ય જ્ઞાન

ગુજરાતમાં સી પ્લેનનું પ્રથમ ઉડ્ડયન: ફ્લાઇંગ બોટનો જમાનો ફરી આવશે?

. આજકાલ વિશ્વમાં સી-પ્લેન તથા ફ્લાઇંગ બોટ ચમકી રહ્યાં છે. ગુજરાતમાં ક્વેસ્ટ એમ્ફિબિયસ સી પ્લેન તાજેતરમાં પ્રધાન મંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીએ ગુજરાતના પ્રવાસમાં અમદાવાદના સાબરમતી રીવર ફ્રંટથી ધરોઈ – અંબાજીની મુલાકાતે જવા સી પ્લેનનો ઉપયોગ કર્યો તેના વિશે ભારે ચર્ચા થઈ છે. આપણા દેશ માટે સી પ્લેન (સી-પ્લેન/ સીપ્લેન) નવું નથી, પરંતુ ગુજરાતમાં કદાચ એમ્ફિબિયસ… Continue reading ગુજરાતમાં સી પ્લેનનું પ્રથમ ઉડ્ડયન: ફ્લાઇંગ બોટનો જમાનો ફરી આવશે?

અજાણી-શી વાતો · વિજ્ઞાન · સામાન્ય જ્ઞાન

હ્યુમન જીનોમ અને જેનેટિક કોડની અવનવી માહિતી

હ્યુમન જીનોમ અને જેનેટિક કોડ ‘મધુસંચય’ના વાચકો સજીવમાં આનુવંશિકતા (હેરિડિટી) ના વાહક ‘જીન’થી પરિચિત છે. જીન આનુવંશિકતાનું વહન કરે છે. આપણે માનવ જીવન વિશે વાત કરીએ તો, માનવ કોષના કોષકેંદ્રમાં રહેલ જીન્સ માતા-પિતાનાં આનુવંશિક લક્ષણોને તેમનાં સંતાનોમાં ઉતારે છે. આ જીન્સ કોષના કોષકેંદ્ર (ન્યુલિયસ) માં ક્રોમોસોમ નામક ઘટકો પર હોય છે. મનુષ્ય-કોષના ન્યુક્લિયસમાં 46 ક્રોમોસોમ… Continue reading હ્યુમન જીનોમ અને જેનેટિક કોડની અવનવી માહિતી

અજાણી-શી વાતો · દેશ- દુનિયા · વિજ્ઞાન · સમાચાર-વિચાર · સામાન્ય જ્ઞાન

વૈજ્ઞાનિકોએ ‘નિહાળી’ ન્યૂટ્રોન સ્ટાર્સથી સર્જાયેલાં  ગ્રેવિટેશનલ વેવ્ઝ – ઇલેક્ટ્રોમેગ્નેટિક રેડિયેશન્સની વિરલ ઘટના

 . 17 ઑગસ્ટ, 2017ના રોજ લિગો – વર્ગોનાં વૈજ્ઞાનિકોએ બે ન્યૂટોન સ્ટાર્સના મર્જરથી સર્જાયેલાં ગ્રેવિટેશનલ વેવ્ઝને સર્વ પ્રથમ વખત ‘ડિટેક્ટ’ કર્યાં હતાં. ગ્રેવિટેશનલ વેવ્ઝનું આ પાંચમું ડિટેક્શન હતું. અગાઉના ચારેય ડિટેક્શનમાં ગ્રેવિટેશનલ વેવ્ઝ બે બ્લેક હોલના મર્જરથી સર્જાયાં હતાં. 17 ઑગસ્ટના રોજ ડિટેક્ટ થયેલાં ગ્રેવિટેશનલ વેવ્ઝ સૌ પ્રથમ વખત બે ન્યૂટોન સ્ટાર્સની પ્રચંડ અથડામણથી ઉદભવેલાં… Continue reading વૈજ્ઞાનિકોએ ‘નિહાળી’ ન્યૂટ્રોન સ્ટાર્સથી સર્જાયેલાં  ગ્રેવિટેશનલ વેવ્ઝ – ઇલેક્ટ્રોમેગ્નેટિક રેડિયેશન્સની વિરલ ઘટના

અજાણી-શી વાતો · દેશ- દુનિયા · વિજ્ઞાન · સમાચાર-વિચાર · સામાન્ય જ્ઞાન

લિગો તથા વર્ગો: ગ્રેવિટેશનલ વેવ્ઝનાં ડિટેક્શનનો ઇતિહાસ

. આપણા યુનિવર્સ (બ્રહ્માંડ) ની ઉંમર કેટલી? યુનિવર્સની ઉંમર આશરે 1300 કરોડ વર્ષ ગણવામાં આવે છે. વધારે ચોકસાઈથી કહીએ તો, આપણા બ્રહ્માંડની ઉત્પત્તિ આશરે 1370 કરોડ વર્ષ પહેલાં થઈ. અનંત બ્રહ્માંડમાં ભયંકર અથડામણો, પ્રચંડ વિસ્ફોટો કે અસાધારણ દળ-ઊર્જા વિનિમય સર્જતી કોસ્મિક ઘટનાઓ બને, ત્યારે ગ્રેવિટેશનલ વેવ્ઝ ઉત્પન્ન થઈ શકે છે. આ વાત આલ્બર્ટ આઇન્સ્ટાઇનની જનરલ… Continue reading લિગો તથા વર્ગો: ગ્રેવિટેશનલ વેવ્ઝનાં ડિટેક્શનનો ઇતિહાસ

વિજ્ઞાન · સમાચાર-વિચાર · સામાન્ય જ્ઞાન

ગ્રેવિટેશનલ વેવ્ઝ આઇન્સ્ટાઇનની જનરલ થિયરી ઑફ રિલેટિવિટીના સંદર્ભે

. ફિઝિક્સ, એસ્ટ્રોફિઝિક્સ, રેડિયો એસ્ટ્રોનોમી, ગ્રેવિટેશનલ ફિઝિક્સ જેવાં વિજ્ઞાન ઝડપથી વિકસી રહ્યાં છે. સાથે સાથે યુનિવર્સનાં રહસ્યો ખુલતાં જાય છે. ગોડ પાર્ટિકલ હિગ્સ બોસોન હોય, બ્રહ્માંડના અજાણ્યા ખૂણેથી મળતા સિગ્નલ હોય કે કરોડો પ્રકાશવર્ષ દૂરથી આવતાં ગ્રેવિટેશનલ વેવ્ઝ હોય; માનવજાતને ઑર ઉત્સુક કરી મૂકે છે! એક સો વર્ષ અગાઉ આઇન્સ્ટાઇનની જનરલ થિયરી ઑફ રિલેટિવિટીમાં ભાખેલાં… Continue reading ગ્રેવિટેશનલ વેવ્ઝ આઇન્સ્ટાઇનની જનરલ થિયરી ઑફ રિલેટિવિટીના સંદર્ભે

દેશ- દુનિયા · વિજ્ઞાન · સમાચાર-વિચાર · સામાન્ય જ્ઞાન

ગ્રેવિટેશનલ વેવ્ઝની શોધ માટે લિગોના વૈજ્ઞાનિકોને મળ્યું નોબેલ પ્રાઇઝ

. વર્ષ 2017 માટે ફિઝિક્સનું નોબેલ પ્રાઇઝ બ્રહ્માંડનાં ગ્રેવિટેશનલ વેવ્ઝની શોધ કરનાર અમેરિકાના લિગો ઑબ્ઝર્વેટરી પ્રૉજેક્ટ સાથે સંકળાયેલ ભૌતિકશાસ્ત્રીઓ રેઇનર વાઇસ,  કિપ થોર્ન અને બેરી બેરિશને આપવામાં આવ્યું છે. ગ્રેવિટેશનલ વેવ્ઝની શોધને વિજ્ઞાન જગતની ક્રાંતિકારી શોધ માનવામાં આવે છે, જે બ્રહ્માંડનાં રહસ્યોને સમજવામાં ખૂબ મદદરૂપ થશે. ફળસ્વરૂપ, અમેરિકાના સુપ્રસિદ્ધ ફિઝિસિસ્ટ વાઇસ – થોર્ન – બેરિશની… Continue reading ગ્રેવિટેશનલ વેવ્ઝની શોધ માટે લિગોના વૈજ્ઞાનિકોને મળ્યું નોબેલ પ્રાઇઝ

દેશ- દુનિયા · વિજ્ઞાન · સમાચાર-વિચાર · સામાન્ય જ્ઞાન

આપની પ્રતિભા ચમકાવો! વિશ્વભરમાં નામના મેળવો!

. આપ સર્જનશીલ છો? આપ પાસે ક્રિએટિવ આઇડિયા છે? શાળા-કોલેજોના વિદ્યાર્થીમિત્રો, યુવાનો, આબાલ-વૃદ્ધ સૌ જાગો! આપની પાસે કોઈ ‘હટકે’ વિચાર, આઇડિયા, સર્જનશીલતા, અનોખી પ્રોડક્ટ કે પ્રૉજેક્ટ છે? અનોખી તકો આપની રાહ જુએ છે! સફળતા આપના કદમ ચૂમવા સામે ચાલીને આપની પાસે આવી રહી છે! સ્કૂલ-કોલેજો અને તમામ સંસ્થાઓ આગળ આવો!  આપના  વિદ્યાર્થીઓને, કર્મચારીઓને પોતાની પ્રતિભા… Continue reading આપની પ્રતિભા ચમકાવો! વિશ્વભરમાં નામના મેળવો!