અજાણી-શી વાતો · વિજ્ઞાન · સમાચાર-વિચાર · સામાન્ય જ્ઞાન

મનુષ્યનું મગજ વટાવશે તમામ સીમાઓ

માનવમગજ એક અદભુત રચના છે, જેને સંપૂર્ણપણે સમજવા સદીઓ લાગી જશે. મનુષ્યના મગજમાં અગણિત ઇમેજ-દ્રશ્યો અને અમાપ ડેટાથી સમૃદ્ધ મેમરી, અસીમ જ્ઞાનનો ભંડાર, વિસ્મયકારી તર્ક શક્તિ અને નિર્ણય શક્તિ, અંગ-ઉપાંગોના ઉચિત ઉપયોગની ક્ષમતા, વિવિધ કૌશલ વિકસાવવાની શક્તિ, જીવન ટકાવવાનું સામર્થ્ય આદિ અસંખ્ય વિશિષ્ટતાઓ છે. તેનાથી મનુષ્ય અન્ય પ્રાણીઓથી ચડિયાતો સાબિત થાય છે.

હ્યુમન બ્રેઇન પ્રકૃતિના શ્રેષ્ઠતમ સર્જનની દેન છે. આજ સુધી મગજની જટિલ રચનાના ભેદ ઉકેલી શકાયા નથી. પ્રતિદિન મગજની રચના તથા ક્રિયાશીલતાનાં નવાં રહસ્યો બહાર આવે છે. સાથે મગજની તમામ મર્યાદાઓને વળોટી, તેની કાર્યક્ષમતાને સીમાઓની પાર લઈ જવા ન્યુરોસાયન્ટિસ્ટ્સ નિતનવા પ્રયોગોમાં વ્યસ્ત છે.

વૈજ્ઞાનિકો ન્યુરોસાયન્સ અને ફિઝિક્સને સાથે રાખી, અદ્યતન પ્રયોગો દ્વારા માનવમગજને ‘સુપરબ્રેઇન’ ની દિશામાં લઈ જવા કટિબદ્ધ છે. અત્યારે નેનોટેકનોલોજી, નેનોરોબોટિક્સ, બ્રેઇન/ ક્લાઉડ ઇંટરફેસ અને ઇન્ટરનેટ ઑફ થોટ્સ જેવા ચમકભર્યા શબ્દો આપણને આંજી રહ્યા છે.

જ્યારે માનવીઓનાં મગજ પરસ્પર જોડાશે અને સાથોસાથ ઇન્ટરનેટ સાથે પણ કનેક્ટ થઈ શકશે, ત્યારે માની ન શકાય તેવી ટેકનોલોજીનો ઉદય થશે: ઇન્ટરનેટ ઑફ થોટ્સ.

આપણે નેનોટેકનોલોજી અને નેનોરોબોટિક્સથી સર્જાનાર બ્રેઇન/ ક્લાઉડ ઇન્ટરફેસ અને ઇંટરનેટ ઑફ થોટ્સ વિશે વાતો કરવી છે. પણ તે માટે આપણે પહેલાં તો માનવમગજને સમજવું પડશે. મનુષ્યના મગજને સમજવા બે હેમિસ્ફિયર, ચાર લોબ તેમજ સેરિબ્રમ, સેરિબેલમ અને બ્રેઇન સ્ટેમને સમજવા પડે. મજ્જાતંતુ તંત્ર (ચેતાતંત્ર/ નર્વસ સિસ્ટમ)  નો સૌથી મહત્ત્વનો ભાગ મગજ છે.

મજ્જાતંતુ તંત્ર (ચેતાતંત્ર)નો બંધારણીય અને ક્રિયાત્મક એકમ ન્યુરોન છે. હ્યુમન બ્રેઇનમાં સેન્સરી અને મોટર સંવેદનાઓના વહન માટે કાર્યક્ષમ ઇન્ટરન્યુરોન કનેક્શન્સ અનિવાર્ય છે.

આ લેખમાં આપણે માનવમગજનાં ભાગોની મૂળભૂત રચના અને કાર્યપદ્ધતિને ટૂંકમાં સમજીશું. આ પછીના બીજા લેખમાં આપણે સુપરબ્રેઇનથી માંડીને ઇન્ટરનેટ ઑફ થોટ્સ સુધીના અદભુત વિજ્ઞાનને સરળ રીતે સમજીશું.

આવો, ‘મધુસંચય’ના આજના લેખમાં માનવમગજ વિશે થોડી રસપ્રદ વાતો જાણીએ.

[આપના સ્ક્રીન પર આ રસપ્રદ લેખ અહીંથી આગળ, નીચે ન દેખાય, તો લેખના શીર્ષક / ટાઇટલ પર ક્લિક કરશો. ત્યાં  ક્લિક કરતાં જ નીચે પૂરો લેખ આવી જશે. – હરીશ દવે]

દેશ- દુનિયા · વિજ્ઞાન · સમાચાર-વિચાર · સામાન્ય જ્ઞાન

આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સથી ધરમૂળથી બદલાશે વિશ્વ તથા માનવજીવન

આપ પ્રશ્ન કરશો: આર્ટિફિશિયલ ઇંટેલિજન્સ શું છે?

આર્ટિફિશિયલ ઇંટેલિજન્સ (એઆઇ)ને વિવિધ રીતે સમજી શકાય.

સામાન્ય વાચકની ભાષામાં, આર્ટિફિશિયલ ઇંટેલિજન્સ (એઆઇ) એટલે મશીનને ‘આપવામાં આવેલી’ કૃત્રિમ બુદ્ધિ (!) જેની મદદથી મશીન પોતાની જાતે મનુષ્યની જેમ વિચારીને ટાસ્ક કરી શકે છે.

આર્ટિફિશિયલ ઇંટેલિજન્સ (એઆઇ) એટલે કમ્પ્યુટર પ્રોગ્રામની માનવ-બુદ્ધિની જેમ કાર્ય (ટાસ્ક) કરવાની ક્ષમતા.

 જે કમ્પ્યુટર પ્રોગ્રામની મદદથી મશીન (રોબોટ કે કમ્પ્યુટર જેવાં મશીન) મનુષ્યની બુદ્ધિથી થઈ શકતાં કામ કરી શકે તેને આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (એઆઇ) કહે છે. તે પ્રોગ્રામ તથા મશીન આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ ધરાવે છે તેમ કહેવાય.

માનવી પાસે પોતાની બુદ્ધિ છે, તેના જેવી બુદ્ધિ કોઈ કોડ કે સૂચનાઓ દ્વારા કમ્પ્યુટર પ્રોગ્રામને અથવા સિસ્ટમને આપી શકાય, તો તેવી કૃત્રિમ બુદ્ધિ આર્ટિફિશિયલ ઇંટેલિજન્સ કહેવાય છે.

આ અર્થમાં, આર્ટિફિશિયલ ઇંટેલિજન્સ એટલે માનવ-બુદ્ધિની માફક ‘ભાષા સમજવાની”, ‘વિચાર કરવાની’, ‘તર્ક વિતર્ક કરી નિર્ણય લેવાની’, ‘ભિન્ન ભિન્ન  પરિસ્થિતિઓમાં પ્લાનિંગ કરવાની’ તેમજ ‘સમજીવિચારીને પ્રોબ્લેમ સોલ્વ કરવાની’ કોઈ સિસ્ટમ કે મશીનની ક્ષમતા.

આર્ટિફિશિયલ ઇંટેલિજન્સ ધરાવતાં મશીન (દા.ત. એડવાંસ્ડ ટેકનોલોજીયુક્ત  રોબોટ) ‘ઇન્ટેલિજન્ટ’ મશીન કહેવાય છે.

ટેકનીકલી જોતાં, આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ એ કમ્પ્યુટર સાયન્સની એક શાખા છે, જે માનવબુદ્ધિની જેમ કાર્ય કરી શકે તેવાં ‘ઇન્ટેલિજન્ટ’ મશીન વિકસાવે છે. ‘મશીન લર્નિંગ’ આર્ટિફિશિયલ ઇંટેલિજન્સ પર આધારિત છે.

‘મધુસંચય’ના આજના લેખમાં આપણા જીવનને ધરમૂળથી બદલનાર આર્ટિફિશિયલ ઇંટેલિજન્સની કમાલની કરામાતને વિગતે સમજીએ.

[આપના સ્ક્રીન પર આ રસપ્રદ લેખ અહીંથી આગળ, નીચે ન દેખાય, તો લેખના શીર્ષક / ટાઇટલ પર ક્લિક કરશો. ત્યાં  ક્લિક કરતાં જ નીચે પૂરો લેખ આવી જશે. – હરીશ દવે]