દેશ- દુનિયા · વિજ્ઞાન · સમાચાર-વિચાર · સામાન્ય જ્ઞાન

હીલિયોસ્ફિયરને પાર, ઇન્ટરસ્ટેલર સ્પેસમાં વોયેજર 2ના પ્રવાસનો આરંભ

અમેરિકાની અવકાશ સંસ્થા નાસાના ‘વોયેજર’ સ્પેસ પ્રોગ્રામ અંતર્ગત વૉયેજર 1 અને વૉયેજર 2 નામના બે સ્પેસપ્રોબ (સ્પેસક્રાફ્ટ) આપણી સોલર સિસ્ટમના હીલિયોસ્ફિયરને પાર, ઇન્ટરસ્ટેલર સ્પેસમાં પ્રવેશી ચૂક્યા છે.

1977 માં છોડવામાં આવેલા બંને વૉયેજર અવકાશયાન માનવરહિત છે.

વૉયેજર પ્રોગ્રામનો મૂળભૂત હેતુ ગુરુ (જ્યુપિટર) અને શનિ (સેટર્ન) ના ગ્રહોને એક્સ્પ્લોર કરવાનો હતો, પણ પછી ‘વૉયેજર ઇન્ટરસ્ટેલર મિશન’ હેઠળ બંને સ્પેસ પ્રોબને સૂર્ય મંડળની પાર આગળ ધપાવવાનો નિર્ણય થયો હતો. વૉયેજર 1 અને વૉયેજર 2 બંને સ્પેસક્રાફ્ટ ઇન્ટરસ્ટેલર સ્પેસમાં કેવી રીતે આગળ ધપી કેટલા સમય માટે કાર્યરત રહેશે તે વિશે નાસાના વૈજ્ઞાનિકો પણ સ્પષ્ટ ન હતા, આજે ય નથી. પરંતુ સૂર્ય મંડળના હીલિયોસ્ફિયરની સીમા છોડી બ્રહ્માંડની સફરે પૃથ્વીથી સૌથી દૂર જઈ કાર્યરત રહેનાર બંને સ્પેસ પ્રોબ આપણને કીમતી માહિતી આપી રહ્યા છે.

નાસાના પાયોનિયર 10 અને પાયોનિયર 11 સોલર સિસ્ટમની પાર જનાર સૌ પ્રથમ અવકાશયાનો લેખાય છે.

તે પછી વૉયેજર 1 વર્ષ 2012માં હીલિયોસ્ફિયરને વીંધી ઇન્ટરસ્ટેલર સ્પેસમાં પ્રવેશનાર પ્રથમ માનવનિર્મિત અવકાશયાન બન્યું. તાજેતરમાં નવેમ્બર 2018માં વૉયેજર 2 પણ હીલિયોસ્ફિયર છોડી ઇન્ટરસ્ટેલર સ્પેસના પ્રવાસે નીકળી પડ્યું છે. બંને વોયેજર સ્પેસ પ્રોબની કામગીરી કદાચ થોડાં વર્ષોમાં બંધ પડશે, પરંતુ બ્રહ્માંડમાં તેમની યાત્રા તો હજારો વર્ષો સુધી ચાલ્યા કરશે!   

‘મધુસંચય’ના આજના લેખમાં સોલર સિસ્ટમના હીલિયોસ્ફિયર, ઇન્ટરસ્ટેલર સ્પેસ અને વોયેજર મિશનની હકીકતોને સંક્ષિપ્તમાં સમજીએ.

[આપના સ્ક્રીન પર આ રસપ્રદ લેખ અહીંથી આગળ, નીચે ન દેખાય, તો લેખના શીર્ષક / ટાઇટલ પર ક્લિક કરશો. ત્યાં ક્લિક કરતાં જ નીચે પૂરો લેખ આવી જશે. – હરીશ દવે]