દેશ- દુનિયા · વિજ્ઞાન · સમાચાર-વિચાર · સામાન્ય જ્ઞાન

નાસા (અમેરિકા)એ કરી એક્ઝોપ્લેનેટ સિસ્ટમ ‘ટ્રેપિસ્ટ-1’ના સાત ગ્રહોની વિક્રમી શોધ

નાસાએ સૂર્યમંડળ (સૌરમંડળ) ને પાર નવા સાત પ્લેનેટ્સ શોધ્યા અમેરિકાની અવકાશ સંસ્થા નાસાએ તેના સ્પિટઝર ટેલિસ્કોપની મદદથી, આપણા સૂર્યમંડળની બહાર, એક અન્ય તારા – ટ્રેપ્પિસ્ટ – 1 ની આસપાસ સાત નવા પ્લેનેટની શોધની જાહેરાત ‘નેચર’ મેગેઝિન (ફેબ્રુઆરી, 2017) માં કરી છે. આપણી સોલર સિસ્ટમની પાર, અન્ય કોઈ તારાની આસપાસની એક્ઝોપ્લેનેટ સિસ્ટમમાં લગભગ આપણી પૃથ્વીનાં કદનાં… Continue reading નાસા (અમેરિકા)એ કરી એક્ઝોપ્લેનેટ સિસ્ટમ ‘ટ્રેપિસ્ટ-1’ના સાત ગ્રહોની વિક્રમી શોધ

દેશ- દુનિયા · વિજ્ઞાન · સમાચાર-વિચાર · સામાન્ય જ્ઞાન

ઇસરો (ભારત) નો વિશ્વવિક્રમ: એક સાથે 104 સેટેલાઇટ લોંચ કર્યા

. આજે 15 ફેબ્રુઆરી, 2017, બુધવારની સવારે ભારતીય અંતરિક્ષ અનુસંધાન સંગઠન – ઇસરો – એ એક સાથે 104 સેટેલાઇટને લોંચ કરીને વિશ્વવિક્રમ બનાવ્યો છે. ભારતીય અવકાશ સંશોધન સંસ્થા ઇસરો (ઇન્ડિયન સ્પેસ રીસર્ચ ઓર્ગેનાઇઝેશન ISRO )એ PSLV – C37 લોંચ વ્હીકલની મદદથી કાર્ટોસેટ-2 સિરીઝના અનુસંધાને, શ્રીહરિકોટા (આંધ્ર પ્રદેશ) થી એક જ રોકેટ દ્વારા 104 ઉપગ્રહ –… Continue reading ઇસરો (ભારત) નો વિશ્વવિક્રમ: એક સાથે 104 સેટેલાઇટ લોંચ કર્યા

કલા - ફાઇન આર્ટસ · દેશ- દુનિયા · વિજ્ઞાન · સમાચાર-વિચાર · સામાન્ય જ્ઞાન

આપની તેમજ આપના બાળકની કલ્પનાશક્તિ અને સર્જનશીલતા ખીલવો!

. આપની પાસે નવા આઇડિયા  કે નવા વિચારો  છે કે જે દુનિયામાં “કાંઈક હટ કે” આપી શકે? દુનિયામાં ઝડપી પરિવર્તનો આવી રહ્યાં છે. જીવનને સુખદાયી બનાવવા વિશ્વમાં પ્રોડક્ટ્સ અને સર્વિસીઝની સુવિધા અને ગુણવત્તામાં સતત સુધારા થતા રહે છે. કેટલાંક ભેજાંબાજ સર્જકો કલ્પનાશક્તિના બળે પોતાની સર્જનશક્તિને ઇનોવેશનમાં ફેરવે છે. આવા ઇનોવેટર્સની સર્જનાત્મકતાને પ્રોત્સાહન આપતી મેકર મુવમેંટ… Continue reading આપની તેમજ આપના બાળકની કલ્પનાશક્તિ અને સર્જનશીલતા ખીલવો!

અજાણી-શી વાતો · ઇતિહાસ · દેશ- દુનિયા · વિજ્ઞાન · સામાન્ય જ્ઞાન

એરોપ્લેનની શોધ: રુડ્યાર્ડ કિપ્લિંગ અને અમેરિકન પ્રેસિડેન્ટ રૂઝવેલ્ટ

. એરોપ્લેનની શોધનો યશ ઑરવિલ રાઇટ અને વિલ્બર રાઇટ (રાઇટ બ્રધર્સ, યુએસએ)ને મળે છે, પણ એરોપ્લેનની શોધના પ્રયોગોમાં અમેરિકાના પ્રેસિડેન્ટ રૂઝવેલ્ટ, પ્રેસિડેન્ટ મેકકિન્લી અને અમેરિકન એસ્ટ્રોનોમર- એવિએટર સેમ્યુઅલ લેંગ્લિના નામ શી રીતે જોડાયેલાં છે? તેમાંયે વળી વિશ્વવિખ્યાત બેસ્ટ સેલર- પુસ્તક ‘જંગલ બુક’ના ઇંગ્લિશ લેખક રુડ્યાર્ડ કિપ્લિંગનું નામ શા માટે ઉમેરાય? શરૂઆતમાં ફ્લાઇંગ મશીન તરીકે ઓળખાયેલાં… Continue reading એરોપ્લેનની શોધ: રુડ્યાર્ડ કિપ્લિંગ અને અમેરિકન પ્રેસિડેન્ટ રૂઝવેલ્ટ

દેશ- દુનિયા · વિજ્ઞાન · સમાચાર-વિચાર · સામાન્ય જ્ઞાન

સોલર સિસ્ટમને પાર ઇન્ટરસ્ટેલર સ્પેસમાં વૉયેજર

  નાસા (અમેરિકા) નો વૉયેજર સ્પેસ પ્રોગ્રામ વૉયેજર પ્રોગ્રામ અમેરિકાનો મહત્ત્વાકાંક્ષી સ્પેસ પ્રોગ્રામ છે. નાસા (યુએસએ) ના ઉપક્રમે 1977માં છોડાયેલ બે વૉયેજર સ્પેસક્રાફ્ટ્સ – વૉયેજર-1 તથા વૉયેજર-2 – સૂર્યમંડળને પાર ઇન્ટરસ્ટેલર સ્પેસની મુસાફરી પર છે. વૉયેજર-1 જ્યુપિટર અને સેટર્ન ગ્રહો પાસેથી પસાર થઈ ઇન્ટરસ્ટેલર સ્પેસમાં પ્રવેશી ચૂક્યું છે. વૉયેજર-2 જ્યુપિટર, સેટર્ન, યુરેનસ અને નેપ્ચ્યુન પાસેથી પસાર… Continue reading સોલર સિસ્ટમને પાર ઇન્ટરસ્ટેલર સ્પેસમાં વૉયેજર

પ્રકીર્ણ · વિજ્ઞાન · સામાન્ય જ્ઞાન

આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ અને ઑટોનોમિક કમ્પ્યુટિંગ

.  આપ આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સના વિસ્તરતા વિજ્ઞાનથી પરિચિત છો. આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ, સિરિ, વિવ તથા ડેગ કિટ્લૉસ (ડેગ કિટ્ટલાસ) વિષે લેખ ‘મધુસંચય’ પર માર્ચ, 2016માં પ્રગટ થયેલ છે. આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સના બહોળા વિસ્તારમાં ‘ઑટોનોમિક કમ્પ્યુટિંગ’ એક ઉપયોગી પરંતુ વિવાદાસ્પદ ક્ષેત્ર છે. ‘ઑટોનોમિક કમ્પ્યુટિંગ’ શબ્દ બાયોલોજીના શબ્દપ્રયોગ ‘ઑટોનોમસ નર્વસ સિસ્ટમ’ (અનિચ્છાવર્તીય જ્ઞાનતંત્ર) પરથી પ્રેરિત છે. ‘ઑટોનોમસ નર્વસ સિસ્ટમથી- માનવીની… Continue reading આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ અને ઑટોનોમિક કમ્પ્યુટિંગ

અજાણી-શી વાતો · ઇતિહાસ · પ્રકીર્ણ · વિજ્ઞાન · સમાચાર-વિચાર · સામાન્ય જ્ઞાન

કિપ થોર્ન, ઇન્ટરસ્ટેલર, સ્ટિફન હૉકિંગ અને બ્લેક હોલ

. અમેરિકાના અગ્રગણ્ય ફિઝિસિસ્ટ કિપ થોર્ન તાજેતરમાં સાયન્સ ફિક્શન ફિલ્મ ‘ઇન્ટરસ્ટેલર’ના બ્લેક હોલ – વોર્મ હોલ તથા લિગો સાયન્ટિફિક કોલૅબરેશનના ગ્રેવિટેશનલ વેવ્ઝ ડિટેક્શનને લીધે ભારે પ્રસિદ્ધિમાં રહ્યા છે. અમેરિકાના કેલિફોર્નિયા ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ ટેકનોલોજી (કેલ્ટેક Caltech)ના ભૌતિક વિજ્ઞાની કિપ થોર્ન વિશ્વપ્રસિદ્ધ બ્રિટીશ વૈજ્ઞાનિક કોસ્મોલોજીસ્ટ સ્ટિફન હૉકિંગ (સ્ટીફન હોકિંગ) ના મિત્ર છે. અમેરિકન એસ્ટ્રોનોમર કાર્લ સગાન (કાર્લ સાગાન)… Continue reading કિપ થોર્ન, ઇન્ટરસ્ટેલર, સ્ટિફન હૉકિંગ અને બ્લેક હોલ

અજાણી-શી વાતો · ઇતિહાસ · પ્રકીર્ણ · વિજ્ઞાન · સામાન્ય જ્ઞાન

નિકોલા ટેસ્લા: ઑલ્ટર્નેટ કરન્ટ સિસ્ટમના પ્રણેતા

ટેસ્લા શબ્દ કાને પડતાં અમેરિકન ઉદ્યોગપતિ એલોન મસ્કની ‘ટેસ્લા’ ઇલેક્ટ્રિક કાર કંપની યાદ આવે. પણ આજે ‘મધુસંચય’માં અમેરિકાના સંશોધક – વૈજ્ઞાનિક નિકોલા ટેસ્લાની વાત કરીશું જેમણે ફિઝિક્સમાં ઇલેક્ટ્રિસિટીના ક્ષેત્રે ઑલ્ટર્નેટ કરન્ટ સિસ્ટમ (Alternate Current System) વિકસાવવામાં નોંધપાત્ર યોગદાન આપ્યું. નિકોલા ટેસ્લાએ થોમસ આલ્વા એડિસનની ડાયરેક્ટ કરન્ટ સિસ્ટમને પડકારી અને તત્કાલીન અમેરિકન ઉદ્યોગપતિ વેસ્ટિંગહાઉસના સાથમાં ઑલ્ટર્નેટ કરન્ટ સિસ્ટમને વ્યવહારમાં પ્રચલિત કરી.

પ્રકીર્ણ · વિજ્ઞાન · સમાચાર-વિચાર · સામાન્ય જ્ઞાન

ડીએનએ સિક્વન્સિંગ ટેકનોલોજી: નેનોપોર સિક્વન્સિંગ

અમેરિકામાં એનઆઇએચનો હ્યુમન જીનોમ પ્રોજેક્ટ વર્ષ 2003માં પૂર્ણ થતાં મનુષ્યના ડીએનએની સિક્વન્સ સુનિશ્ચિત થઈ. હ્યુમન જીનોમ પ્રોજેક્ટ લોંચ કરનાર ‘નેશનલ સેન્ટર ફોર હ્યુમન જીનોમ રિસર્ચ’ (NCHGR) સંસ્થા પાછળથી ‘નેશનલ હ્યુમન જીનોમ રિસર્ચ ઇન્સ્ટીટ્યુટ’ (NHGRI) નામે ઓળખાઈ. વીસ હજારથી વધારે જીન્સ તથા ત્રણસો કરોડથી વધારે નાઈટ્રોજીન બેઇસ-પેર સાથેનો માનવ જીનોમ તૈયાર થતાં જીનોમિક્સ અને જીનેટિક્સનાં વિજ્ઞાનને નવી દિશા મળી. ડીએનએ સિક્વન્સિંગ ટેકનોલોજી વિકસાવવાનો હેતુ વ્યક્તિઓના જીનોમની માહિતી મેળવી, તેનો ઉપયોગ મેડિકલ સાયન્સમાં આરોગ્ય-જ્ઞાન, રોગનિદાન તેમજ મેડિકલ જેનેટિક્સમાં કરવાનો હતો.

પ્રકીર્ણ · વિજ્ઞાન · સમાચાર-વિચાર · સામાન્ય જ્ઞાન

જીનોમ, ડીએનએ સિક્વન્સ તથા હ્યુમન જીનોમ પ્રોજેક્ટ

સજીવોનાં જીનોમ અને ડીએનએ સિક્વન્સ વિષે તાજેતરનાં સંશોધનોએ જીનેટિક્સ (જેનેટિક્સ) ના વિજ્ઞાનને નવી ઊંચાઈ પર પહોંચાડ્યું છે. અમેરિકામાં હ્યુમન જીનોમ પ્રોજેક્ટની સફળતા પછી નેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ હેલ્થ દ્વારા “$1000 જીનોમ” પ્રોજેક્ટ સાથે માનવ-જીનોમ પરની રિસર્ચ હરણફાળ ભરી રહી છે. નેનોસ્પોર સિક્વન્સિંગ જેવી ત્વરિત ડીએનએ સિક્વન્સિંગની પદ્ધતિઓ વિકસતાં રોગનિદાન, બાયોટેકનોલોજી અને મેડિકલ જેનેટિક્સ જેવાં વિવિધ ક્ષેત્રો વિકસી રહ્યાં છે.

પ્રકીર્ણ · વિજ્ઞાન · સામાન્ય જ્ઞાન

ડીએનએ: ન્યુક્લિઓટાઈડ તથા નાઈટ્રોજીનસ બેઝ

ન્યુક્લિઓટાઈડ એ ડીએનએનો ઘટક છે. કેમ્બ્રિજ યુનિવર્સિટી (યુકે) ખાતે જેમ્સ વૉટસન અને ફ્રાંસિસ ક્રીક દ્વારા 1953માં ડીએનએના ‘ડબલ હેલિક્સ’ (ડબલ હિલિક્સ) બંધારણની જાહેરાત થઈ. સાથે જ ન્યુક્લિઓટાઈડ અને નાઈટ્રોજીનસ બેઝની અગત્યતા અન્ય સંશોધકોને સમજાઈ. ડીએનએના દરેક સ્ટ્રેન્ડ પર નિર્ધારિત ક્રમમાં નાઈટ્રોજીનસ બેઝ (A,T,C,G) ની ગોઠવણી હોય છે. દરેક નાઈટ્રોજીનસ બેઝ એક સુગર મોલિક્યુલ અને એક ફોસ્ફેટ ગ્રુપ સાથે જોડાય છે. આમ, નાઈટ્રોજીનસ બેઝ, સુગર તથા ફોસ્ફેટ મોલિક્યુલથી બનેલ એકમ ન્યુક્લિઓટાઈડ તરીકે ઓળખાય છે.

પ્રકીર્ણ · વિજ્ઞાન · સામાન્ય જ્ઞાન

ડીએનએની ‘ડબલ હેલિક્સ’ રચના તથા ડીએનએ સિક્વન્સમાં જીનેટિક કોડ

ડીએનએ એક પ્રકારનો ખૂબ મોટો બાયોમોલિક્યુલ છે જે વિવિધ ઘટકોની ‘ડબલ હેલિક્સ’ આકારની લાંબી શૃંખલા ધરાવે છે. ડીએનએના નાના-મોટા સેગ્મેન્ટ (ટુકડા-વિભાગો) જીન કહેવાય છે. આ બધાં જીન્સ (ડીએનએના સેગ્મેન્ટસ) બહુધા સજીવ કોષના કોષકેંદ્ર (ન્યુક્લિયસ)માં ક્રોમોસોમ પર ગોઠવાયેલાં છે.

વિજ્ઞાન · સામાન્ય જ્ઞાન

ડીએનએ, ક્રોમોસોમ, જીન અને આનુવંશિકતા

માનવ કોષ (Cell)માં ક્રોમોસોમના જીન (જનીન)માં રહેલ ડીએનએ આનુવંશિકતાનાં લક્ષણોનું વહન કરે છે. જીનમાં રહેલ ડીએનએ દ્વારા માતા-પિતાનાં આનુવંશિક લક્ષણો સંતતિમાં આવે છે.

દરેક સજીવનો સૌથી નાનો બંધારણીય અને ક્રિયાશીલ જૈવિક એકમ કોષ કહેવાય છે. એક કોષ (પેરન્ટ સેલ)માંથી બીજા કોષો (ડૉટર સેલ્સ)નું સર્જન થઈ શકે છે. કોષને કારણે જ સજીવ પોતાના જેવો બીજો સજીવ બનાવી શકે છે.

દેશ- દુનિયા · પ્રકીર્ણ · વિજ્ઞાન · સમાચાર-વિચાર

સિરિ, વિવ, ગ્લોબલ બ્રેઇન અને આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સ

અમેરિકામાં આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સના ક્ષેત્રે વિવ અને સિરિ ઈન્કોર્પોરેશન જેવી ખ્યાતનામ કંપનીઓના પ્રણેતા ડેગ કિટ્લૉસ (ડેગ કિટ્ટલાસ Dag Kittlaus)નું નામ ગાજવા લાગ્યું છે. આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સના “ચમત્કારિક” ઉપયોગથી ડેગ કિટ્લૉસ ઈન્ટરનેટ તથા કમ્યુનિકેશનને નવી દિશામાં દોરી રહ્યા છે. હાલમાં સાઉથ બાય સાઉથવેસ્ટ ફેસ્ટિવલ ( SXSW 2016 ઓસ્ટિન, ટેક્સાસ) માં ડેગ કિટ્લૉસ વિવ અને ગ્લોબલ બ્રેઇનને ઉત્સાહથી રજૂ કરી રહ્યા છે

દેશ- દુનિયા · વિજ્ઞાન · સમાચાર-વિચાર · સામાન્ય જ્ઞાન

લિગો ઑબ્ઝર્વેટરી, બ્લેક હોલ અને ગ્રેવિટેશનલ વેવ્ઝ

આલ્બર્ટ આઈન્સ્ટાઈનનાં સંશોધનોમાં ફલિત થતાં ગ્રેવિટેશનલ વેવ્ઝને અમેરિકાની લિગો ઑબ્ઝર્વેટરીએ “શોધી” કાઢ્યાં છે. કરોડો વર્ષ અગાઉ બ્રહ્માંડમાં દૂર-સુદૂર બે બ્લેક હોલ અથડાતાં બ્રહ્માંડમાં સર્જાયેલાં ગ્રેવિટેશનલ વેવ્ઝ (gravitational waves) ને લિગોનાં વૈજ્ઞાનિકોએ ઑબ્ઝર્વેટરીમાં પરખી લીધાં છે.