ગુજરાતના તેજસ્વી તારલાઓની જીવનઝાંખી

.

અમને ખુશી થાય છે કે અમારા “સહકારી” બ્લોગ્સ – સારસ્વત અને પ્રતિભા પરિચય– સફળતાના પંથે છે. શ્રી સુરેશભાઈ જાનીની નિગરાની અમારા જેવા કો-એડીટર્સની જહેમતને રંગ ચડાવે છે. તે બધી વાતો ફરી ક્યારેક કરીશું.

આજે પ્રથમ અમારા માટે સમસ્યારૂપ બનતા એક પ્રશ્નની ચર્ચા કરીએ.

“પ્રતિભા” બ્લોગ શરૂ કર્યો તે દિવસથી સુરેશભાઈ અને મને સમજાઈ ગયું હતું કે અમારું કામ ભારે પડકારરૂપ હતું.

સુરેશભાઈ અને હું ઘણી વાર મંથન કરતા રહ્યા કે “ગુજરાતી પ્રતિભા” તરીકે કોને સ્વીકારવા?

ખેદ ત્યારે થાય કે ભૂતકાળમાં ગુજરાત માટે નોંધપાત્ર કાર્ય કરી જનાર મહાનુભાવને આજની પેઢી કદાચ જાણતી પણ ન હોય ….

આપણે ડો. વિક્રમ સારાભાઈને નિર્વિવાદપણે પ્રતિભા તરીકે સ્વીકારી લઈએ, પરંતુ ડાહ્યાભાઈ ધોળશાજી કે સામળદાસ ગાંધી કે ગોવિંદ સખારામ દેસાઈ કે અરદેશર કોટવાળ કે બરજોરજી બહેરામજીને કેટલા ઓળખશે? ચાલો, તેમનો આછો પાતળો બાયો-ડેટા આપી તો દઈએ. પણ માત્ર તેમના બાયો-ડેટા પરથી તેમની પ્રતિભા-તેમની મહત્તા-તેમના કાર્યોની અગત્ય આંકવી વાચક માટે શક્ય બનશે?

ક્યારેક એવું બને કે ઘણી વાર તદ્દન સામાન્ય વ્યક્તિઓએ અસામાન્ય કાર્યો કર્યાં હોય, પરંતુ તેમના જીવન વિશે બહુ થોડી માહિતી મળતી હોય. આ પણ એક વિચારવા જેવી બાબત.

હું નામ આપું …. સવિતાનારાયણ ગણપતિનારાયણ કે નન્નુભાઈ ડોસાભાઈ કે જીવણજી હાડવૈદ કે … યાદી લંબાતી જશે…. આ પ્રતિભાઓને આપણે ઓળખતા નથી કારણ કે તેમનાં જીવનકાર્યો વિરલ હોવા છતાં તેમનાં કોઈ સ્મારક ઊભાં નથી, કે નથી તેમના જીવનની વ્યવસ્થિત તવારીખ. યાદ રહે- આ બધા મહાનુભાવો છેલ્લા સો-દોઢસો વર્ષમાં જ થયા છે. તેમણે કોઈક ને કોઈક ક્ષેત્રમાં અસાધારણ કામ કર્યું છે, નામના મેળવી છે અને પોતાનું ગુજરાતીપણું સાર્થક કર્યું છે.

આપણે તેમનાં નામોની નોંધ સુદ્ધાં રાખવાનું ભૂલતા જઈએ છીએ. શું ગુજરાત તેમને ભૂલી જશે?

હું આપ સાથે મનમાં ધરબાયેલી એક અન્ય વાત પણ કરી શકું?

હું મારી અંગત નોંધપોથીઓ, ડાયરીઓ, નોટ્સ, વર્તમાનપત્ર-સામયિકોના કટિંગ્સ … આ બધાં પરથી, કલાકોની જહેમત પછી, મારા બ્લોગ પર કાંઈક લખીશ તો તે વાંચનાર કોણ હશે?

મારા મિત્ર શ્રી જુગલકિશોરભાઈ સાચું કહે છે કે વાચકની સંખ્યાની ચિંતા કર્યા વગર જે સારું છે તે બ્લોગ પર પીરસતા જવું. જે અસાધારણ કાર્ય છે, તેને સમજનાર ઓછા હોય. ગણ્યાગાંઠ્યા અસાધારણ વાચકો હોય તેવું પણ બને!!

અમદાવાદની લાયબ્રેરીઓમાં ઢગલાબંધ દેય (Issueable) અને રેફરન્સ વિભાગમાં અદેય (Non-issueable) જૂનાં પુસ્તકો નધણિયાતા ઢોર જેવી દારૂણ દુર્દશામાં સબડે છે. હવે તેમની નવી એડિશન આવવાની કોઈ શક્યતા નથી.

તે નાશ પામશે તે સાથે ગુજરાતના ઈતિહાસની ઓછીજાણીતી એવી અસંખ્ય ઘટનાઓ દફન થઈ જશે. …. કેટલીય પ્રતિભાઓનાં જીવન કાર્યો ભૂલાઈ જશે

આવા ચૂંથાયેલાં પુસ્તકોનાં ફાટેલાં પાનાંઓમાંથી ટુકડા-ટુકડા માહિતી ભેગી કરીને પણ મારા બ્લોગ્સ પર મૂકતો રહું છું. મારી નોંધપોથીઓ, નોટ્સ, કટિંગ્સ – બધાંમાંથી શોધી શોધીને અજાણી-શી વાતો કે વિસરાતી વાતો ને મારા બ્લોગ્સ પર રાખવા પ્રયત્નશીલ રહું છું.

આપણા અમૂલ્ય વારસાની ફોરમ ફેલાવવાનો આ નમ્ર પ્રયાસ છે. સુજ્ઞ વાચકો તે વાંચી ગુજરાતની ગરિમાની મહેક અનુભવશે તો અમને સંતોષ થશે.

* * * * * * * * * * * *

આપને વિનંતી:

મધુસંચય: અજાણી-શી વાતો

અનુપમા:  વિસરાતી વાતો

.